شپش سر بیشتر در مهدکودک و مدرسه از سر یک بچه به سر بچه دیگر می‌رسد و بعد به بقیه خانواده. سرم ضد شپش پریم یکی از محصولات پرطرفدار ایرانی برای از بین بردن شپش است که به‌جای سم، با یک ماده سیلیکونی کار می‌کند. در این صفحه طرز استفاده درست، عوارض، احتیاط‌ها در بارداری و کودکی و دلیل تکرار درمان را ساده و دقیق توضیح داده‌ایم.

سرم ضد شپش پریم چیست و چطور شپش را از بین می‌برد؟

سرم ضد شپش پریم با نام رسمی «سرم مو برطرف کننده حشرات پرایم» و مدل LS، محصول برند پرایم از لابراتوار دکتر اخوی است. ماده اصلی آن دایمتیکون است؛ همان سیلیکونی که در خیلی از نرم‌کننده‌ها و سرم‌های مو هم به کار می‌رود. طبق صفحه رسمی محصول در سایت لابراتوار دکتر اخوی، ۹۲ درصد فرمول این سرم دایمتیکون است.

دایمتیکون شپش را مسموم نمی‌کند. این ماده روی بدن حشره یک لایه کامل می‌کشد و منافذ تنفسی آن را می‌بندد. پژوهشی درباره سازوکار اثر دایمتیکون روی شپش سر نشان داده است که این پوشش راه دفع آب بدن شپش را هم می‌بندد و حشره از پا درمی‌آید. چون اثر فیزیکی است، احتمال مقاوم شدن شپش به آن خیلی کم است.

در یک کارآزمایی بالینی روی ۱۴۵ کودک، محصولی خارجی با همین غلظت ۹۲ درصد دایمتیکون با دو نوبت مصرف به فاصله یک هفته، ۹۷ درصد بچه‌ها را از شپش پاک کرد. این عدد برای لوسیون پرمترین ۱ درصد حدود ۶۸ درصد بود. این نتیجه مربوط به همان محصول خارجی است و ما برای خود سرم پریم مطالعه منتشرشده‌ای پیدا نکردیم؛ ولی نشان می‌دهد چرا فرمول‌های پرغلظت دایمتیکون جزو گزینه‌های مؤثر هستند.

سازنده می‌گوید این سرم شپش بالغ را در ۵۸ ثانیه و تخم آن (رشک) را در ۸ ساعت از بین می‌برد. این عددها ادعای خود سازنده است و بررسی مستقلی درباره آن‌ها پیدا نکردیم. به همین دلیل خود سازنده هم تکرار درمان را لازم می‌داند.

مشخصات سرم ضد شپش پریم LS

ترکیبات سرم ضد شپش پریم

سازنده سه جزء اصلی را برای این سرم نام برده است:

• دایمتیکون ۹۲ درصد: ماده اصلی و ضدشپش فرمول که با پوشاندن بدن شپش کار می‌کند.
• روغن گریپ‌فروت: روغنی گیاهی و معطر.
• عصاره اسطوخودوس (لاواندر): عصاره‌ای گیاهی با بوی ملایم.

فهرست کامل ترکیبات درج‌شده برای این محصول این است: دایمتیکون، کاپریلیک/کاپریک تری‌گلیسرید، ایزوپروپیل میریستات، روغن گریپ‌فروت، عصاره اسطوخودوس، عصاره رزماری و عصاره علف لیمو. کاپریلیک/کاپریک تری‌گلیسرید روغنی سبک است. ایزوپروپیل میریستات هم نرم‌کننده‌ای است که در فرمول برخی محصولات ضد شپش دیگر هم دیده می‌شود.

درباره روغن‌های گیاهی یک نکته مهم وجود دارد. راهنمای سلامت NHS درباره شپش سر روغن‌هایی مثل اسطوخودوس را برای درمان شپش توصیه نمی‌کند. پس کار اصلی را در این سرم دایمتیکون انجام می‌دهد، نه عصاره‌ها.

سرم ضد شپش پریم برای چه کسانی مناسب است؟

طبق اطلاعات سازنده، این سرم برای بزرگسالان و کودکان بالای ۲ سال است که شپش زنده در موی سرشان پیدا شده است. برای کسانی هم که نمی‌خواهند از حشره‌کش استفاده کنند یا شامپوهای حشره‌کش برایشان جواب نداده، گزینه مناسبی است.

در این موارد این سرم مناسب نیست یا باید اول با پزشک مشورت کنید:

• کودکان زیر ۲ سال.
• کسی که به دایمتیکون یا یکی دیگر از ترکیبات این سرم حساسیت دارد.
• پوست سر با زخم باز یا التهاب شدید.
• شپش مژه یا ابرو؛ این سرم نباید نزدیک چشم زده شود.
• شپش بدن؛ این نوع شپش در درز لباس زندگی می‌کند و درمان جداگانه‌ای دارد.
• گال؛ گال کار یک کنه بسیار ریز در لایه‌های پوست است و برای درمانش باید به پزشک مراجعه کنید. سازنده هم این سرم را فقط برای شپش سر معرفی کرده است.

از کجا بفهمیم شپش داریم؟

طبق اطلاعات مرکز کنترل بیماری‌های آمریکا (CDC) درباره شپش سر، خیلی‌ها بخصوص در اولین ابتلا هیچ نشانه‌ای ندارند و خارش ممکن است ۴ تا ۶ هفته بعد شروع شود. نشانه‌های رایج این‌ها هستند:

• خارش سر، که واکنش حساسیتی بدن به نیش شپش است.
• احساس قلقلک یا حرکت چیزی لای مو.
• بی‌قراری و بدخوابی.
• زخم‌های ناشی از خاراندن که گاهی عفونت می‌کنند.

مطمئن‌ترین راه تشخیص، پیدا کردن شپش زنده با شانه دندانه‌ریز است. ریزش مو جزو نشانه‌های اصلی شپش نیست؛ درباره رابطه شپش و ریزش مو جداگانه توضیح داده‌ایم.

طرز استفاده سرم ضد شپش پریم

این مراحل از دستور مصرف رسمی سازنده آمده و چند نکته کاربردی هم به آن اضافه شده است:

1. مو باید خشک باشد. اگر قبلش سر را می‌شویید، فقط شامپوی ساده بزنید و مو را کامل خشک کنید. راهنمای درمان شپش CDC توصیه می‌کند پیش از داروی ضد شپش، نرم‌کننده یا شامپوی دوکاره نزنید.
2. همه پوست سر و مو را آغشته کنید. مو را دسته‌دسته کنید تا سرم به ریشه برسد و پشت گوش‌ها، شقیقه‌ها و پشت سر را جا نیندازید. برای موی بلند و پرپشت ممکن است بیش از یک بطری لازم شود.
3. ۳۰ دقیقه صبر کنید.
4. شانه کنید. موها را دسته‌دسته، از ریشه تا نوک با شانه مخصوص شپش شانه کنید و شانه را بعد از هر بار کشیدن با دستمال پاک کنید.
5. مو را نشویید. کلاه داخل بسته را سر بگذارید و بگذارید سرم ۸ ساعت روی مو بماند و خودبه‌خود خشک شود. زدن سرم در شب کار را راحت‌تر می‌کند.
6. بعد از ۸ ساعت بشویید. مو را با شامپوی معمولی بشویید. اگر هنوز چرب بود، یک بار دیگر شامپو بزنید.
7. ۸ تا ۱۰ روز بعد تکرار کنید. همه مراحل را یک بار دیگر انجام دهید.

برنامه درمان شپش با سرم پریم در ۱۷ روز

عوارض سرم ضد شپش پریم

دایمتیکون معمولاً به‌خوبی تحمل می‌شود. ما برای خود سرم پریم گزارش رسمی عوارض پیدا نکردیم؛ اما در برگه رسمی یک لوسیون دایمتیکون در بریتانیا این عوارض ذکر شده است:

• تحریک، خارش یا پوسته‌ریزی پوست سر.
• تحریک اطراف چشم؛ در همان کارآزمایی ۱۴۵ نفره هم دو مورد تحریک خفیف چشم دیده شد که با شستن با آب برطرف شد.
• واکنش حساسیتی مثل جوش‌های پوستی، کهیر، خارش در کل بدن و به‌ندرت تنگی نفس.
• گزارش‌های تک‌موردی ریزش مو.

چون سرم پریم روغن گریپ‌فروت و عصاره‌های گیاهی هم دارد، افرادی که به این گیاهان حساس‌اند ممکن است دچار قرمزی یا خارش پوست سر شوند. خطر جدی‌تر، آتش گرفتن مو پیش از شستن است که بالاتر توضیح دادیم. برای آشنایی با نشانه‌های خطر در بچه‌ها، مطلب عوارض شامپو ضد شپش برای کودکان را هم بخوانید.

احتیاط‌ها و موارد منع مصرف

سرم ضد شپش پریم در بارداری و شیردهی

سازنده در صفحه رسمی محصول چیزی درباره بارداری و شیردهی نگفته است. از نظر علمی، دایمتیکون از پوست جذب نمی‌شود و راهنمای دارویی NHS برای درمان شپش در شیردهی آن را از گزینه‌های ترجیحی این دوران می‌داند. فهرست داروهای NHS اسکاتلند هم لوسیون دایمتیکون و شانه‌کشی مرطوب را در بارداری و شیردهی درمان خط اول معرفی کرده است.

با این حال، سرم پریم روغن و عصاره گیاهی هم دارد و برای این دوران مطالعه اختصاصی ندارد. پس اگر باردار یا شیرده هستید، پیش از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

مصرف سرم پریم برای کودکان

سازنده حداقل سن مصرف را ۲ سال اعلام کرده است. برای کودک کوچک‌تر، سرم را خودسرانه نزنید و با پزشک مشورت کنید. هنگام زدن سرم، یک حوله دور گردن و روی پیشانی کودک بگذارید تا سرم به چشمش نرسد. در ۸ ساعتی که سرم روی موست، کودک را از آشپزخانه، بخاری و هر شعله‌ای دور نگه دارید.

تداخل با داروها و محصولات دیگر

ما گزارشی از تداخل دارویی برای این سرم پیدا نکردیم. با این حال آن را هم‌زمان با محصول ضد شپش دیگری استفاده نکنید و پیش از زدن سرم، نرم‌کننده یا شامپوی دوکاره نزنید.

سرم پریم یا شامپو ضد شپش؛ کدام بهتر است؟

خیلی‌ها این محصول را «شامپو ضد شپش پریم»، «اسپری پریم» یا «محلول ال اس» صدا می‌زنند، اما سرم پریم شامپو نیست. سرم روی موی خشک زده می‌شود و ۸ ساعت می‌ماند. شامپوهای ضد شپش معمولاً چند دقیقه روی موی خیس می‌مانند و بعد شسته می‌شوند. اگر دنبال شامپوی ضد شپش هستید، پیش از همه به ماده مؤثر آن دقت کنید.

برای انتخاب شامپو ضد شپش قوی هم «قوی بودن» ملاک خوبی نیست. مهم این است که شپش به ماده مؤثر مقاوم نباشد و محصول درست مصرف شود. به همین دلیل NHS دیگر محصولات پرمترین را برای درمان شپش توصیه نمی‌کند.

اگر بعد از درمان هنوز شپش دیدید

طبق راهنمای CDC، ۸ تا ۱۲ ساعت بعد از درمان سر را بررسی کنید. اگر چند شپش کند و بی‌حال دیدید، نیازی به تکرار فوری نیست و کافی است آن‌ها را با شانه جدا کنید. اما اگر شپش مرده‌ای ندیدید یا شپش‌ها مثل قبل فعال‌اند، پیش از تکرار درمان با پزشک یا داروساز مشورت کنید. رایج‌ترین دلایل جواب نگرفتن این‌ها هستند:

• تشخیص اشتباه؛ مثلاً شوره سر با رشک اشتباه گرفته شده است.
• زدن نرم‌کننده یا شامپوی دوکاره پیش از سرم.
• کم بودن مقدار سرم یا جا ماندن پشت گوش و گردن.
• انجام ندادن نوبت دوم درمان در روز ۸ تا ۱۰.
• ابتلای دوباره از یکی از اطرافیان که درمان نشده است.

چطور از برگشت شپش جلوگیری کنیم؟

• شپش نمی‌پرد و پرواز نمی‌کند. بیشتر با تماس سر به سر منتقل می‌شود و کمتر با کلاه، روسری، شانه، حوله و بالش مشترک.
• شپشی که از سر جدا شود و نتواند تغذیه کند، حداکثر ظرف ۲ روز می‌میرد.
• لباس، روسری، حوله و ملحفه‌ای را که در ۲ روز پیش از درمان استفاده شده، با آب داغ (حدود ۵۴ درجه سانتی‌گراد) بشویید و با حرارت بالا خشک کنید. وسایلی را که شستنی نیستند، ۲ هفته در کیسه پلاستیکی دربسته بگذارید.
• شانه و برس را ۵ تا ۱۰ دقیقه در آب داغ بخوابانید.
• سم‌پاشی خانه و اسپری‌های محیطی لازم نیست و استنشاق آن‌ها می‌تواند خطرناک باشد.
• سر همه اعضای خانواده را بررسی کنید، اما فقط کسانی را درمان کنید که شپش زنده دارند. کسی را که با فرد مبتلا هم‌بستر است، هم‌زمان درمان کنید.
• از سرم پریم یا هر محصول ضد شپش دیگری برای پیشگیری استفاده نکنید.

نکات خرید و نگهداری سرم ضد شپش پریم

• برچسب اصالت، کد بهداشتی، پلمب و تاریخ انقضا را روی جعبه بررسی کنید.
• برای موی بلند یا درمان چند نفر، از اول تعداد کافی بخرید؛ یادتان باشد که برای نوبت دوم هم سرم لازم دارید.
• اگر شانه مخصوص ندارید، یک شانه فلزی شپش با دندانه‌های ریز تهیه کنید؛ شانه‌کشی بخش مهمی از درمان است.
• اگر گزینه دیگری می‌خواهید، سایر محصولات درمان شپش را با هم مقایسه کنید.

شرایط نگهداری

• در دمای اتاق، بین ۱۵ تا ۲۵ درجه سانتی‌گراد و دور از نور و رطوبت نگهداری کنید.
• بطری را داخل حمام نگذارید.
• دور از دید و دسترس کودکان و حیوانات خانگی نگهداری کنید.
• دور از شعله و منابع گرما نگهداری کنید.

سؤالات متداول درباره سرم پریم

آیا سرم ضد شپش پریم خوب است؟

برای شپش سر، بله. ماده اصلی آن دایمتیکون است که در راهنماهای بریتانیا جزو درمان‌های خط اول شپش است و احتمال مقاومت شپش به آن خیلی کم است. نتیجه خوب به مصرف درست بستگی دارد: موی خشک، پوشاندن کامل سر، ماندن ۸ ساعته و تکرار درمان ۸ تا ۱۰ روز بعد.

آیا با یک بار مصرف، شپش کامل از بین می‌رود؟

معمولاً نه. ممکن است چند تخم سالم بماند و ۶ تا ۹ روز بعد باز شود. سازنده تکرار درمان را ۸ تا ۱۰ روز بعد توصیه می‌کند. بین دو نوبت هم هر ۲ تا ۳ روز سر را با شانه مخصوص بررسی کنید.

می‌توانم سرم پریم را برای پیشگیری از شپش بزنم؟

نه. محصولات ضد شپش فقط برای درمان شپش زنده‌اند و NHS استفاده پیشگیرانه از آن‌ها را توصیه نمی‌کند، چون ممکن است پوست سر را تحریک کنند. برای پیشگیری، بررسی منظم سر بچه‌ها با شانه دندانه‌ریز بهتر است.

آیا سرم پریم برای موی کراتینه‌شده مناسب است؟

سازنده محدودیتی برای موی کراتینه یا رنگ‌شده ذکر نکرده است و دایمتیکون همان سیلیکونی است که در خیلی از محصولات مراقبت مو هست. بعد از ۸ ساعت می‌توانید سرم را با شامپو موی کراتینه همیشگی‌تان بشویید.

آیا شپش از حیوانات خانگی منتقل می‌شود؟

نه. طبق CDC، حیوانات شپش سر نمی‌گیرند و آن را منتقل نمی‌کنند. شپش سر فقط روی سر انسان زندگی می‌کند، پس لازم نیست حیوان خانگی را درمان کنید.

اگر بعد از درمان رشک روی مو مانده باشد، یعنی سرم اثر نکرده؟

نه لزوماً. طبق CDC، بعد از درمان موفق هم ممکن است رشک روی مو بماند. اگر شپش زنده و فعال نمی‌بینید، رشک‌ها را با شانه جدا کنید و نوبت دوم را سر وقت انجام دهید.

اگر درباره خرید یا مصرف این سرم سؤال دارید، با شماره‌های ۰۹۳۵۸۳۴۳۶۱۲ و ۰۲۱۶۵۳۸۹۶۹۳ تماس بگیرید تا همکاران ما در داروخانه آنلاین مهتاطب راهنمایی‌تان کنند.

بازبینی و تأیید علمی: دکتر رویا میرنظامی، داروساز

آخرین به‌روزرسانی: ۲ آبان ۱۴۰۵

این مطلب جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشکی نیست. برای تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.