کپسول زیلپا آرتیمان یک مکمل گیاهی ایرانی برای خانم‌هاست که شرکت سلامت گستر آرتیمان آن را در بسته‌های ۳۰ عددی تولید می‌کند. بیشتر کسانی که سراغ این محصول می‌آیند، با گرگرفتگی و تعریق شبانه یائسگی یا ناراحتی‌های پیش از قاعدگی درگیرند. در این صفحه از نگاه داروساز می‌گوییم در هر کپسول دقیقاً چه چیزی هست، شواهد علمی درباره هر ترکیب چه می‌گوید و چه کسانی نباید آن را بدون نظر پزشک مصرف کنند.

کپسول زیلپا چیست و به درد چه کسانی می‌خورد؟

کپسول زیلپا یک مکمل کمکی برای دو دوره مهم زندگی زنان است: سال‌های نزدیک به یائسگی و روزهای پیش از قاعدگی. سازنده آن را برای کم کردن گرگرفتگی، تعریق شبانه و نوسان خلق در یائسگی و همچنین ناراحتی‌های سندرم پیش از قاعدگی (PMS) معرفی می‌کند.

این محصول بیشتر برای خانم‌های بزرگسالی مناسب است که علائم خفیف تا متوسط دارند و می‌خواهند پیش از درمان‌های هورمونی، یک گزینه گیاهی را با نظر پزشک امتحان کنند. اگر هنوز مطمئن نیستید نشانه‌هایتان به یائسگی مربوط است، اول درباره علائم یائسگی در مجله مهتاطب بخوانید.

یک نکته مهم: قاعدگی نامنظم همیشه به کمبود یا بی‌نظمی هورمون‌ها برنمی‌گردد. بارداری، مشکلات تیروئید و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک هم می‌توانند علت آن باشند. پس پیش از شروع هر مکملی، علت را با پزشک پیدا کنید. خونریزی بعد از یائسگی هم همیشه باید بررسی شود و با مکمل درمان نمی‌شود.

مشخصات کپسول زیلپا آرتیمان

ترکیبات کپسول زیلپا و مقدار هر ماده

جدول زیر مقدار هر ماده را طبق برچسب نشان می‌دهد. ستون سوم نشان می‌دهد اگر حداکثر مقدار بروشور (۳ کپسول در روز) را بخورید، روزانه چقدر از هر ماده دریافت می‌کنید. هر کپسول همچنین ۰٫۲۶ میلی‌گرم فلاونوئید کل (بر پایه ویتکسین) دارد.

دو محدودیت را در نظر بگیرید. اول اینکه روی برچسب نیامده عصاره‌ها تا چه حد استانداردسازی شده‌اند؛ مثلاً معلوم نیست ۵۰ میلی‌گرم عصاره شبدر قرمز چقدر ایزوفلاون دارد. پس نمی‌شود دوز زیلپا را مستقیم با دوز مطالعات مقایسه کرد. دوم اینکه شواهد زیر درباره تک‌تک مواد است. ما مطالعه بالینی منتشرشده‌ای درباره خود کپسول زیلپا پیدا نکردیم.

گیاه پنج‌انگشت (ویتکس)

پنج‌انگشت شناخته‌شده‌ترین گیاه این فرمول است. طبق جمع‌بندی NCCIH درباره پنج‌انگشت، چند مطالعه با کیفیت پایین تا متوسط نشان داده‌اند این گیاه ممکن است درد و حساسیت سینه پیش از قاعدگی را کم کند. برای علائم یائسگی فقط یک مطالعه اولیه وجود دارد. عوارض آن معمولاً خفیف است، مثل تهوع، دل‌درد، اسهال، سردرد و خارش.

گیاه کوهوش سیاه

کوهوش سیاه بیشترین شواهد را برای علائم یائسگی دارد. طبق NCCIH، مروری بر ۲۲ مطالعه در سال ۲۰۲۳ نشان داد این گیاه ممکن است مجموع علائم یائسگی و گرگرفتگی را بهتر کند، ولی روی اضطراب و افسردگی اثری نداشت. موارد نادری از آسیب کبدی، گاهی جدی، در مصرف‌کنندگان محصولات کوهوش سیاه گزارش شده است. هنوز ثابت نشده خود گیاه علت این موارد بوده، اما همین گزارش‌ها دلیل احتیاط در بیماران کبدی است.

گیاه شبدر قرمز

شبدر قرمز ایزوفلاون دارد؛ ترکیب‌هایی که ساختارشان شبیه استروژن است. بر اساس اطلاعات NCCIH درباره شبدر قرمز، مطالعات درباره اثر آن بر گرگرفتگی نتایج ناهمسو داشته‌اند و برخی از آن‌ها خطر سوگیری بالایی داشته‌اند. شبدر قرمز ممکن است در بارداری و شیردهی بی‌خطر نباشد.

گیاه وایلد یام

در اینترنت زیاد می‌خوانید که وایلد یام در بدن به پروژسترون تبدیل می‌شود. مرکز سرطان مموریال اسلون کترینگ (MSKCC) می‌گوید هیچ شاهدی وجود ندارد که بدن انسان بتواند دیوسژنین، ماده اصلی وایلد یام، را به پروژسترون تبدیل کند. این گیاه در طب سنتی برای گرفتگی عضلات و علائم یائسگی به کار رفته، ولی مطالعات انسانی آن کم و نتایجشان متناقض است.

ایندول-۳-کاربینول

ایندول-۳-کاربینول ترکیبی است که از سبزی‌هایی مثل کلم و بروکلی به دست می‌آید و روی مسیر تجزیه استروژن در کبد اثر می‌گذارد. این ماده را اغلب «پیشگیری‌کننده از سرطان تخمدان» معرفی می‌کنند، اما طبق اطلاعات MSKCC درباره ایندول-۳-کاربینول، برای تخمدان فقط داده آزمایشگاهی هست و مطالعه انسانی وجود ندارد. برخی مطالعات حیوانی حتی اثر تقویت‌کننده تومور نشان داده‌اند. پس زیلپا را با هدف پیشگیری از سرطان مصرف نکنید.

چه کسانی نباید کپسول زیلپا مصرف کنند؟

روش مصرف کپسول زیلپا

طبق بروشور، کپسول زیلپا روزانه ۱ تا ۳ عدد یا طبق نظر پزشک مصرف می‌شود. چند نکته کاربردی:

• بروشور ساعت خاصی تعیین نکرده است. هر روز یک ساعت ثابت را انتخاب کنید تا فراموش نشود. اگر معده‌تان حساس است، کپسول را بعد از غذا بخورید.
• اگر یک نوبت را فراموش کردید، نوبت بعد را دو برابر نکنید.
• بیشتر از ۳ کپسول در روز مصرف نکنید.
• مطالعات پنج‌انگشت معمولاً تا ۳ ماه انجام شده‌اند. اگر بعد از ۲ تا ۳ ماه مصرف منظم تغییری حس نکردید، ادامه دادن را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.

عوارض احتمالی کپسول زیلپا

بیشتر عوارضی که برای ترکیبات زیلپا گزارش شده، خفیف و گذراست:

• ناراحتی گوارشی، مثل تهوع، دل‌درد یا اسهال
• سردرد
• خارش، جوش یا بثورات پوستی
• تغییر در الگوی قاعدگی

تداخل‌های دارویی کپسول زیلپا

اگر داروی دیگری مصرف می‌کنید، پیش از شروع زیلپا فهرست داروهایتان را به داروساز نشان دهید. مهم‌ترین تداخل‌هایی که در بروشور و منابع علمی آمده است:

• پنج‌انگشت: با داروهای مؤثر بر دوپامین، مثل بروموکریپتین، آمانتادین و داروهای ضدروان‌پریشی گروه فنوتیازین. طبق MSKCC، داده‌های آزمایشگاهی نشان می‌دهد پنج‌انگشت ممکن است اثر این داروها، قرص‌های ضدبارداری و هورمون‌درمانی را کم کند.
• شبدر قرمز: با داروهای ضدانعقاد، هپارین‌های با وزن مولکولی پایین، داروهای حل‌کننده لخته، قرص‌های ضدبارداری و تاموکسیفن.
• کوهوش سیاه: با تاموکسیفن، داروهای فشار خون و مکمل‌های آهن.
• ایندول-۳-کاربینول: با داروهایی که کبد آن‌ها را با آنزیم CYP1A2 تجزیه می‌کند.

بروشور زیلپا همچنین تأکید می‌کند که این مکمل همراه داروهای هورمونی مصرف نشود.

مقایسه زیلپا با ویتاگنوس و گل مغربی

در دسته قرص یائسگی مهتاطب، چند مکمل دیگر هم برای همین نیازها هست. تفاوت اصلی آن‌ها در ترکیب است:

اگر مشکل اصلی شما نظم قاعدگی است، مقایسه گسترده‌تری را در مقاله قرص گیاهی برای تنظیم قاعدگی ببینید.

نکات خرید و نگهداری کپسول زیلپا

• پیش از مصرف، تاریخ انقضا و سالم بودن پلمب قوطی را بررسی کنید.
• کد IRC روی جعبه نشان می‌دهد محصول در سازمان غذا و دارو ثبت شده است؛ می‌توانید آن را در سامانه همین سازمان استعلام کنید.
• قوطی را در دمای زیر ۳۰ درجه سانتی‌گراد، دور از نور مستقیم خورشید و رطوبت نگه دارید. کابینت حمام جای مناسبی نیست.
• بعد از هر بار مصرف، در قوطی را محکم ببندید و آن را دور از دسترس کودکان بگذارید.

سؤالات متداول درباره کپسول زیلپا

بهترین زمان مصرف قرص زیلپا چه موقع است؟

بروشور زیلپا زمان خاصی تعیین نکرده است. مهم‌تر از ساعت، منظم بودن مصرف است. اگر بعد از خوردن کپسول دچار دل‌درد یا تهوع می‌شوید، آن را بعد از غذا بخورید.

آیا قرص زیلپا چاق‌کننده است؟

در منابع علمی که برای این صفحه بررسی کردیم، افزایش وزن جزو عوارض گزارش‌شده پنج‌انگشت، کوهوش سیاه، شبدر قرمز، وایلد یام یا ایندول-۳-کاربینول نیامده است. تغییر وزن در سال‌های یائسگی شایع است و دلایل دیگری دارد. اگر وزنتان بی‌دلیل زیاد شد، با پزشک مشورت کنید.

کپسول زیلپا چقدر طول می‌کشد تا اثر کند؟

زمان مشخصی در بروشور نیامده و مطالعه‌ای روی خود زیلپا پیدا نکردیم. در مطالعات، پنج‌انگشت معمولاً تا ۳ ماه بررسی شده است. اگر بعد از ۲ تا ۳ ماه مصرف منظم بهبودی ندیدید، ادامه مصرف را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.

آیا می‌شود زیلپا را همراه قرص ضدبارداری خورد؟

بدون نظر پزشک نه. طبق بروشور، زیلپا نباید همراه داروهای هورمونی مصرف شود. شبدر قرمز با قرص‌های ضدبارداری تداخل دارد و داده‌های آزمایشگاهی نشان می‌دهد پنج‌انگشت ممکن است اثر این قرص‌ها را کم کند.

آیا زیلپا از سرطان تخمدان پیشگیری می‌کند؟

نه. این ادعا به ایندول-۳-کاربینول برمی‌گردد، اما درباره اثر این ماده بر تخمدان فقط داده آزمایشگاهی وجود دارد و مطالعه انسانی نیست. هیچ مکملی جای معاینه‌های دوره‌ای زنان را نمی‌گیرد.